Z przyjemnością prezentujemy doroczne opracowanie „Nowe technologie (2026) – legislacja i regulacja w Polsce i Unii Europejskiej (od A do Z)”, przygotowane przez mec. Xawery Konarskiego.

Prawo autorskie jest obecne w bardzo szerokim przekroju umów. Niezależnie czy zawierasz umowę dotyczącą np. grafiki, projektu architektonicznego czy scenariusza filmu, postanowienia dotyczące prawa autorskiego są ważne dla Twoich interesów.

Duński rząd przedstawił projekt nowelizacji[1] ustawy o prawie autorskim[2].Nowy akt prawny ma wprowadzić narzędzia, których celem jest wprost ochrona osobistych cech fizycznych osób (np. głosu) przed cyfrowymi imitacjami (deepfake’ami). Jest to pierwszy taki projekt przepisów w UE. Projektowana nowelizacja stanowi odpowiedź na rzeczywistość, w której zwłaszcza sztuczna inteligencja (AI) przyczyniła się do znacznego wzrostu liczby deepfake’ów, czyli wygenerowanych cyfrowo treści łudząco przypominających istniejące osoby, miejsca czy zdarzenia.

Trenowanie modeli AI wymaga ogromnych ilości danych, które często obejmują treści chronione prawem autorskim. W Unii Europejskiej zdecydowano się zezwolić na zwielokrotnianie utworów do celów eksploracji tekstu i danych (text and data mining, TDM). Nie było od początku wiadome czy wyłączenie TDM ma zastosowanie w kontekście AI, ponieważ dyrektywa DSM nie wspomina o AI. Jednak zastosowanie tego wyłączenia nie wydaje się być obecnie kwestionowane.  

Opinia dotyczy m.in. rozumienia przesłanki „oryginalności” w kontekście dzieł użytkowych. Jej spełnienie jest warunkiem powstania utworu, a tym samym ochrony prawnoautorskiej. Opinia rzecznika nie jest wiążąca dla TSUE – stanowisko Trybunału poznamy dopiero w wyroku.

20 września 2024 r. weszła w życie nowelizacja polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (PrAut), która z 3-letnim opóźnianiem zaimplementowała Dyrektywę ws. prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym (DSM). Jednym z obszarów zmian jest dozwolony użytek w zakresie eksploracji tekstów i danych: Text and Data Mining – TDM (art. 6 ust. 1 pkt 22, art. 262, 263 PrAut). 

W ostatnim czasie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wpłynęły kolejne pytania prejudycjalne dotyczące rozumienia przesłanek utworu.

Pojęcie publicznego udostępniania mimo sukcesywnie rozwijającego się orzecznictwa wciąż rodzi pytania. W kwietniu br. stanowisko w powyższej sprawie zajął Rzecznik Generalny. Natomiast 20 czerwca 2024 r. TSUE (pierwsza izba) wydał wyrok rozstrzygający.

Rzecznik Generalny TSUE Maciej Szpunar 22 lutego 2024 r. przedstawił w sprawie C-135/23 opinię dotyczącą interpretacji pojęcia ‘publicznego udostępniania’ utworów. Jednym z wyzwań stojących przed Rzecznikiem Generalnym było doprecyzowanie znaczenia tego pojęcia z zachowaniem spójności z bogatym orzecznictwem TSUE związanym z tą instytucją prawną.

Ustawa o artystach zawodowych to rządowy projekt, który ostatnio trafił wreszcie do Sejmu, a obecnie został przekazany do konsultacji w różnych organach państwa[1]. Ustawa ta jest potrzebna by ucywilizować status artystów w aspekcie zabezpieczenia socjalnego. O jej przyjęcie zabiegają od lat środowiska artystyczne.

System rekompensaty dla autorów i innych podmiotów uprawnionych z tytułu sporządzania kopii utworów na użytek prywatny oparty jest w Polsce na opłatach od urządzeń lub nośników, które są wykorzystywane do takiego celu. Twórcy oraz organizacje zbiorowego zarządzania od wielu lat wskazują jednak, że funkcjonujące w Polsce rozwiązanie jest niezgodne z prawem unijnym, gdyż uzyskiwane tą drogą wynagrodzenie jest rażąco niskie, a tym samym nie spełnia ono przesłanek „godziwej rekompensaty”. Opłaty w Polsce pobierane są bowiem od urządzeń i nośników, które nie są już przedmiotem obrotu lub których udział w rynku jest niewielki.

Problematyka praw autorskich w kontekście AI cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem. Jurysdykcja USA dostarcza interesujących przykładów dla oceny czy (i w jakim zakresie) dzieła stworzone przy udziale AI podlegają ochronie prawnoautorskiej. Z ich analizy wyłaniają się ciekawe wnioski dla prawa polskiego.