Powrót

Czy Tarcza 3.0. odmrozi sądy w czasie epidemii Covid-19?

Projekt Tarczy 3.0, który wpłynął do Sejmu miał m.in. umożliwić wprowadzenie narzędzi i rozwiązań powodujących wznowienie i usprawnienie działalności sądów w czasie epidemii Covid-19. Oprócz przepisów dotyczących uruchomienia biegu terminów sądowych, procesowych i administracyjnych, projekt ten przewidywał możliwość elektronicznego składania pism procesowych oraz e-doręczenia i e-rozprawy. Niestety „po drodze” z Sejmu do Senatu przepisy  dotyczące komunikacji elektronicznej z sądami i e-doręczeń zostały usunięte. W finalnej wersji uchwalonej Tarczy 3.0. brak więc ponownie zapisów o e-komunikacji z sądami

Wracają rozprawy

Tarcza 3.0. uchyla zakaz przeprowadzania rozpraw i posiedzeń jawnych w czasie stanu zagrożenia i stanu epidemii Covid-19. Zakaz taki wprowadzała nowelizacja Specustawy z 31 marca 2020 r., pozwalając na przeprowadzanie rozpraw w czasie epidemii Covid-19 tylko w sprawach pilnych.  

Sąd wyznaczy e-rozprawę – w jakich sprawach i od kiedy ?

  • Jednocześnie wprowadzono nowe możliwości rozpoznawania spraw na e- rozprawach zarówno w  postępowaniach cywilnych jak i sądowo-administracyjnych.
  • Rozprawy lub posiedzenia jawne będę mogły być przeprowadzane zdalnie (tj. przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku) przy czym osoby w nich uczestniczące nie  muszą przebywać w budynku sądu. W praktyce powinno to oznaczać, że pełnomocnicy stron, czy same strony będą mogły uczestniczyć w rozprawie odbywającej się w formie wideokonferencji, pozostając w swoich biurach, miejscach zamieszkania i łącząc się z sądem za pomocą specjalnego systemy teleinformatycznego.
  • Możliwość prowadzenia e-rozpraw w takim trybie ma obowiązywać w okresie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich.

Rozprawa w trybie on-line jako zasada ?

  • Regulacja Tarczy 3.0. przewiduje, że e-rozprawy w postępowaniu cywilnym i sądowo-administracyjnym mają być podstawową formą przeprowadzania rozpraw i posiedzeń jawnych w okresie stanu zagrożenia epidemią i stanu epidemii Covid-19 oraz rok po odwołaniu tego stanu,

ale

  • sąd będzie mógł przeprowadzić rozprawę lub posiedzenie jawne w formie tradycyjnej, gdy nie wywoła to nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób  uczestniczących w takiej rozprawie. Ustawa jednak nie precyzuje, jakie warunki powinny być spełnione, aby można było przyjąć, że prowadzenie rozprawy w formie tradycyjnej nie powoduje nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących.
  • Na razie praktyka wielu sądów pokazuje, że są wyznaczane rozprawy w najbliższych miesiącach, które mają odbywać się w budynkach sądów. Jednocześnie z zawiadomieniami o terminie rozpraw strony otrzymują również informację o środkach ostrożności związanych z przeciwdziałaniem epidemii Covid-19, jakie powinny stosować udając się do budynków sądów.
  • Najbliższe miesiące pokażą, czy i które sądy będą mieć techniczne możliwości rozstrzygania spraw na rozprawach on-line oraz, czy będą wykorzystywać tą możliwość.
  • Wprowadzenie e-rozprawy jako zasady przeprowadzania rozpraw w czasie epidemii Covid-19 i rok po odwołaniu stanu epidemii, skłania do wniosku, że strony zainteresowane zdalną formą rozpoznania sprawy, mają prawo wnioskować do sądu o skorzystanie z takiej możliwości prowadzenia postępowania.
  • Tarcza 3.0. zawiera też upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do wydania  rozporządzenia określającego system teleinformatyczny do obsługi postępowań sądowych. Miejmy nadzieję, że rozporządzenie takie zostanie szybko wydane i wdrożone zapewniając odpowiedni poziom bezpieczeństwa przy obsłudze postępowań.

Co oznaczana e-rozprawa?

  • E-rozprawa ma się odbywać przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, a osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Innymi słowy e-rozprawy będą miały formę wideokonferencji, której uczestnikami będzie sąd orzekający w sprawie, strony i ich pełnomocnicy, a także inne osoby wezwane na e-rozprawę (świadkowie, biegli).
  • Osoby uczestniczące w e-rozprawie nie będą musiały przebywać w budynku sądu orzekającego w sprawie, co należy rozumieć w ten sposób, że osoby wezwane na e-rozprawę powinni mieć dowolność wyboru miejsca, z którego będą uczestniczyć w zdalnym posiedzeniu sądu.
  • W postępowaniu cywilnym Prezes sądu będzie też mógł w szczególnych okolicznościach zarządzić, że sędziowie będący członkami składu orzekającego w danej sprawie, będą mogli uczestniczyć w rozprawie zdalnie, przy czym nie dotyczy to sędziego referenta i przewodniczącego składu, oraz nie może mieć miejsca w sytuacji, gdy dochodzi do zamknięcia rozprawy.

Kiedy posiedzenie niejawne zamiast rozprawy w czasie epidemii Covid-19?

  • Tarcza 3.0. rozszerza istotnie możliwości rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych  przez sąd w postępowaniu cywilnym oraz sądowo-administracyjnym w czasie stanu zagrożenia i epidemii Covid-19 oraz w ciągu roku o odwołania tego stanu.
  • Rozpoznanie sprawy będzie mogło mieć miejsce na posiedzeniu niejawnym wówczas, gdy spełnione będą równocześnie poniższe warunki: 
  1. sąd uzna rozpoznanie sprawy za konieczne;
  2. przeprowadzenie wymaganych  przez  ustawę  rozprawy  lub  posiedzenia  jawnego  mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w nich uczestniczących;
  3. jednocześnie będą istniały przeszkody techniczne uniemożliwiające przeprowadzeniu rozprawy w formie zdalne (e-rozprawa);
  4. a także żadna ze stron nie złożyła sprzeciwu w zakresie przeprowadzenia posiedzenia niejawnego – przy czym ten warunek nie jest wymagany przy kierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w postępowaniu sądowo-administracyjnym.
  • Strona będzie mogła się sprzeciwić w postępowaniu cywilnym skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne – ma na to 7 dni od doręczenia zawiadomienia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Profesjonalny pełnomocnik reprezentujący stronę nie  będzie pouczony o możliwości złożenia sprzeciwu.
  • Rozstrzygnięcie na posiedzeniu niejawnym sądu w postępowaniu cywilnym będzie możliwe także gdy :
  1. wszystkie dowody zostały już przeprowadzone,  
  2. strony i uczestnicy postępowania złożą stanowiska na piśmie,
  3. rozprawa zostanie zamknięta na posiedzeniu niejawnym.
  • Z kolei możliwość rozpoznania apelacji na posiedzeniu niejawnym została rozszerzona na apelacje wniesione przed 7 listopada 2019 r.(czyli przed ostatnią dużą nowelizacją k.p.c.),w przypadku, gdy:
  1. sąd uzna, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne,
  2. strona nie żądała przeprowadzenia  rozprawy i nie sprzeciwiła się skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne w terminie 7 dni;
  3. lub nie wnioskowała o przeprowadzenie   dowodu  z  zeznań  świadków  lub  przesłuchania stron, którego sąd nie może pominąć,
  4. a zawsze kiedy nastąpiło cofnięcie pozwu, cofnięcie apelacji albo jeżeli zachodzi nieważność postępowania.
  5. Analogicznie Naczelny Sąd Administracyjny będzie mógł rozpoznać skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym również wówczas, gdy:
  6. strona wprawdzie nie zrzekła się w skardze kasacyjnej przeprowadzenia rozprawy albo wszystkie strony zażądały przeprowadzenia rozprawy,

ale

  • wszystkie strony wyrażą zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zamiarze skierowania sprawy na takie posiedzenie.

Terminy sądowe, procesowe i prawa administracyjnego – od kiedy biegną?

  • Tarcza 3.0. uchyla w całości art. 15zzs i art. 15 zzr Specustawy, które przewidywały wstrzymanie rozpoczęcia biegu i zawieszenie biegu terminów procesowych, sądowych i prawa administracyjnego w okresie stanu zagrożenia i epidemii Covid-19.
  • Oznacza to, że terminy „zamrożone” nowelizacją Specustawy z dnia 31 marca 2020 r., będą biec dalej lub rozpoczną swój bieg w ciągu 7 dni od daty wejścia w życie Tarczy 3.0. (ta z kolei wchodzi w życie z dniem następnym po jej ogłoszeniu).
  • Warto w tym miejscu dodać, że przepisy „zamrażające” terminy zostały wprowadzone nowelizacją Specustawy z dnia 31 marca 2020 r., niemniej powstały wątpliwości, czy skutek wstrzymania lub zawieszenia biegu terminów nastąpił z dniem wejścia w życie tej ustawy tj. z dniem 31 marca 2020 r. (takie stanowisko oficjalnie zajęło Ministerstwo Sprawiedliwości), czy też z dniem ogłoszenia stanu zagrożenia epidemią Covid-19 tj. z dniem 14 marca 2020 r. (takie stanowisko prezentuje większość środowiska prawniczego i zostało podzielone już w pierwszych orzeczeniach WSA).
  • Rozstrzygnięcie powyższych wątpliwości może mieć kluczowe znaczenie dla ustalenia dochowania terminów, w momencie, gdy ponownie zaczną one biec, czyli po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie Tarczy 3.0.

Ruszają terminy przedawnienia karalności i wykonania kary

Tarcza 3.0 wprowadza również odwieszenie biegu terminów przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia, przy czym w tym zakresie terminy te rozpoczynają bieg lub będą biec dalej już w chwili wejścia w życie tej ustawy tj. z dniem następującym pod dniu jej ogłoszenia.

W jaki sposób Tarcza 3.0. rozszerza katalog spraw pilnych?

  • Tarcza 3.0. poszerzyła katalog spraw uznanych za pilne w art. 14a ust. 4 nowelizacji Specustawy z dnia 31 marca 2020 r.
  • Rozszerzenie katalogu spraw pilnych dotyczy przede wszystkim spraw karnych i z zakresu postępowania upadłościowego i restrukturyzacyjnego tj. następujących spraw:
  1. w których zastosowano zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie;
  2. przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym przez sąd w charakterze świadka małoletniego pokrzywdzonego (w określonym rodzaju spraw) albo świadka, co do którego zachodzi niebezpieczeństwo, że świadka nie będzie można przesłuchać na rozprawie, o ile  prokurator wniósł o przesłuchanie  w  trybie  pilnym;
  3. warunkowego umorzenia  postępowania, zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej oraz odwołania warunkowego zwolnienia;

oraz

  • rozpoznania  wniosku  restrukturyzacyjnego  i  prowadzone  po  otwarciu  postępowania restrukturyzacyjnego;
  • ogłoszenia upadłości oraz prowadzonych po ogłoszeniu upadłości;
  • wyrażenia  zgody  na  wykonanie  czynności medycznych,  która jest potrzebna do przeprowadzenia przez lekarza badania lub udzielenia innych świadczeń zdrowotnych;
  • ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
  • Jednocześnie uchylono przepisy Specustawy, które wprowadzały zasadę, że w czasie stanu zagrożenia i epidemii Covid-19 rozprawy i posiedzenia wyznacza się tylko w sprawach uznanych za pilne.